teşhis ve tedavi
Retina dekolmanı, ışığı algılayan retina tabakasının normal yerinden ayrılmasıdır. Ani artan uçuşmalar, ışık çakmaları veya görme alanında perde/gölge hissi ortaya çıkarsa aynı gün göz muayenesi gerekir.
Retina dekolmanı tıbbi acildir.
Birden başlayan çok sayıda uçuşma, ışık çakması veya görme alanında perde/karanlık gölge varsa rutin randevu beklemeyin. Göz hastalıkları uzmanına ya da göz acili bulunan sağlık kuruluşuna aynı gün başvurun.
Ağrı
Retina yırtığı ve dekolmanı çoğu zaman ağrısızdır.
Tanı
Temel inceleme damlalı ve ayrıntılı retina muayenesidir.
Tedavi
Yırtıkta lazer/dondurma; dekolmanda cerrahi gerekebilir.
Retina dekolmanı nedir?
Retina, gözün arka iç yüzünü kaplayan ve ışığı sinir sinyaline dönüştüren tabakadır. Bu tabaka göz duvarından ayrılırsa görme hücrelerinin beslenmesi bozulur.
Retina dekolmanı küçük bir alanda başlayabilir ve kısa sürede ilerleyebilir. Ayrılma görmenin merkezinden sorumlu makulaya ulaşmadan tedavi edilirse merkezi görmeyi koruma şansı genellikle daha yüksektir.Retina dekolmanı çoğunlukla göz içindeki jel kıvamındaki vitreusun retinayı çekerek yırtması ve sıvının bu yırtıktan retina altına geçmesiyle oluşur. Bunun dışında skar dokusunun retinayı çekmesi veya yırtık olmadan retina altında sıvı birikmesi de dekolmana neden olabilir.
Göz tansiyonu, katarakt veya “uçuşma” ile aynı şey değildir. Kesin tanı, damlalı retina muayenesiyle konur.
Retina yırtığı ile retina dekolmanı arasındaki fark nedir?
Yırtık, retinada oluşan açıklıktır. Dekolman ise sıvının retina altına geçmesiyle retinanın göz duvarından ayrılmasıdır.
Retina yırtığı
Retinada delik veya at nalı şeklinde bir açıklık oluşur. Her yırtık dekolmana dönüşmez; ancak hangisinin ilerleyeceğini hastanın yalnızca şikâyetine bakarak anlamak mümkün değildir.
Retina dekolmanı
Sıvı yırtıktan retina altına ilerler ve retina göz duvarından ayrılır. Ayrılan alan büyüdükçe görme alanında perde veya gölge gelişebilir.
Neden erken tanı önemlidir?
Retina henüz ayrılmamışken yapılan koruyucu tedavi, dekolman cerrahisine göre daha sınırlı bir girişim olabilir. Makula ayrılmadan yapılan onarım, merkezi görme açısından önemli avantaj sağlayabilir.
Hangi belirtiler acildir?
Ani artan uçuşmalar, ışık çakmaları ve görme alanında perde/gölge retina yırtığı veya dekolmanının temel alarm belirtileridir.
Ani uçuşma artışı
Birden çok siyah nokta, iplik, örümcek ağı veya “kurum yağması” fark edilmesi.
Işık çakması
Özellikle karanlıkta veya göz hareketleriyle kenarda şimşek/parlama hissi.
Perde veya gölge
Görme alanının kenarından ya da ortasından ilerleyen koyu alan.
Ani görme azalması
Görüşün sislenmesi, merkezi görmenin düşmesi veya görme alanında yeni kayıp.
Her uçuşma retina yırtığı değildir. Uzun süredir aynı kalan birkaç uçuşma sık görülebilir. Ancak yeni başlamış veya belirgin artmış uçuşmayı muayenesiz “normal” kabul etmek doğru değildir.
Kimlerde retina yırtığı veya dekolmanı riski daha yüksektir?
Retina dekolmanı herkeste gelişebilir; ancak yaşa bağlı vitreus ayrılması, yüksek miyopi, göz ameliyatı ve travma önemli risklerdir.
Yaş ve arka vitreus dekolmanı
Vitreus yaşla birlikte sıvılaşır ve retinadan ayrılırken bazı noktalarda çekinti yaparak yırtık oluşturabilir.
Yüksek miyopi
Uzun göz yapısı ve periferik retinadaki incelme alanları yırtık riskini artırabilir.
Katarakt veya başka göz ameliyatı
Katarakt cerrahisi geçirmiş gözlerde risk genel topluma göre artabilir; risk ameliyattan yıllar sonra da devam edebilir.
Göz travması
Darbe, kesici-delici yaralanma veya yüksek hızlı cisim çarpması yırtık ve dekolmana yol açabilir.
Kişisel veya aile öyküsü
Bir gözde dekolman geçirilmesi ya da ailede retina dekolmanı bulunması diğer gözün değerlendirilmesini önemli kılar.
Retina hastalıkları
Lattice dejenerasyonu, retinoskizis, proliferatif diyabetik retinopati, iltihabi hastalıklar ve bazı göz içi tümörleri riski artırabilir.
Riskli olmak dekolman gelişeceği anlamına gelmez. Yeni belirtiyi tanımak ve önerilen damlalı retina kontrollerini yaptırmak en önemli koruyucu yaklaşımdır.
Retina dekolmanının tipleri nelerdir?
Başlıca üç tip vardır: yırtıklı, çekintili ve sıvı birikimine bağlı dekolman. Tedavi, oluş mekanizmasına göre değişir.
Yırtıklı (regmatojen) dekolman
Retinadaki yırtıktan sıvı retina altına geçer. Yaşa bağlı vitreus değişimi, yüksek miyopi, travma veya göz ameliyatı ile ilişkili olabilir.
Traksiyonel dekolman
Retina üzerindeki skar dokusu büzüşerek retinayı çeker. En sık ileri proliferatif diyabetik retinopatide görülür.
Eksüdatif/seröz dekolman
Retinada yırtık olmadan, iltihap, damar sızıntısı veya kitle nedeniyle retina altında sıvı birikir.
Karma mekanizma
Bazı hastalarda yırtık ve çekinti birlikte bulunabilir. Özellikle komplike dekolmanlarda tedavi planı daha kapsamlı olabilir.
Tanı nasıl konur?
Temel yöntem göz bebeği büyütülerek periferik retinanın ayrıntılı incelenmesidir. Gerektiğinde ultrason ve OCT eklenir.
Retina yırtığı nasıl tedavi edilir?
Retina henüz ayrılmamışsa riskli yırtıkların çevresinde lazer veya kriyoterapi ile kontrollü yapışıklık oluşturulur.
Lazer fotokoagülasyon
Yırtığın çevresine küçük lazer odakları uygulanır. Oluşan kontrollü nedbe dokusu retinayı çevre dokulara bağlayarak sıvının ilerlemesini engellemeyi amaçlar.
Kriyoterapi
Yırtığın dıştan karşılığına dondurma uygulanır ve benzer şekilde yapışıklık oluşturulur. Yırtığın yeri veya göz içi ortamın durumu lazer yerine kriyoterapiyi daha uygun kılabilir.İşlem sonrası bir süre yeni uçuşma veya bulanıklık olabilir. Ancak perde, görme alanı kaybı veya belirgin kötüleşme gelişirse tekrar acil değerlendirme gerekir; tedavi edilen gözde de dekolman nadiren ilerleyebilir.
Retina dekolmanı nasıl ameliyat edilir?
Cerrahi yöntemi yırtığın yeri ve sayısı, dekolmanın alanı, makulanın durumu, göz merceği ve skar dokusu belirler. Birden fazla yöntem aynı ameliyatta kullanılabilir.
Pnömatik retinopeksi
Göz içine gaz kabarcığı verilir. Uygun baş pozisyonuyla kabarcık yırtığı kapatır; yırtık lazer veya kriyoterapiyle kalıcı olarak çevrelenir. Belirli yırtık yerleşimlerinde uygundur.
Skleral çökertme
Gözün beyaz dış tabakasına silikon bant veya sünger yerleştirilerek göz duvarı yırtığa doğru yaklaştırılır. Bazı genç, merceği doğal veya belirli yırtık yapısındaki hastalarda tercih edilebilir.
Vitrektomi
Retinayı çeken vitreus ve varsa skar dokusu mikrocerrahiyle temizlenir. Yırtıklar lazer veya dondurma ile tedavi edilir; göz içine gaz, hava veya silikon yağı konabilir.
Kombine cerrahi
Komplike, alt yerleşimli, çok yırtıklı veya tekrar etmiş dekolmanlarda vitrektomi ile skleral çökertme birlikte uygulanabilir.
Ameliyat zamanı kişiye özeldir. Aynı gün retina cerrahı değerlendirmesi yapılmalı; cerrahinin aciliyeti makula durumu, dekolmanın ilerleme yönü ve gözün diğer özelliklerine göre belirlenmelidir.
Ameliyat sonrası nelere dikkat edilmelidir?
Damla kullanımı, kontroller ve varsa baş pozisyonu retina cerrahının verdiği plana göre uygulanmalıdır. Gaz kullanılan gözde özel güvenlik kuralları vardır.
Baş pozisyonu
Gaz veya silikonun yırtığa doğru baskı yapması için yüzüstü, yan veya başka bir pozisyon istenebilir. Süre ve pozisyon her hastada aynı değildir.
Göz damlaları ve koruma
Damlaları reçete edilen saatlerde kullanın. Gözü ovalamayın; koruyucu kapağı ve banyo/aktivite önerilerini cerrahın belirttiği süre boyunca uygulayın.
Kontroller
Retinanın yerinde kalıp kalmadığı, göz içi basıncı ve yara iyileşmesi takip edilir. İlk günler ve haftalardaki kontrolleri aksatmayın.
Görme
Gaz kabarcığı varken görüş belirgin bulanık olabilir ve küçülen kabarcık yatay bir çizgi gibi görülebilir. Görmenin toparlanması haftalar veya aylar sürebilir.
Gözünüzde gaz varsa:
- Gaz tamamen kaybolana ve cerrah izin verene kadar uçağa binmeyin.
- Yüksek irtifaya çıkmayın; dağ yolu planını cerrahınıza sorun.
- Acil servis, diş hekimi, doğum ekibi ve anestezi uzmanına “gözümde gaz var” deyin.
- Nitroz oksit içeren anestezi veya ağrı gazı (Entonox/gaz ve hava) kullanılmamalıdır.
- Gaz kaybolana kadar araç kullanmayın; güvenli sürüş için cerrah onayı alın.
Ameliyat sonrası acil uyarılar: Şiddetli veya artan ağrı, ani görme kötüleşmesi, giderek artan kızarıklık, yoğun akıntı, bulantı-kusma veya yeniden perde/gölge gelişmesi halinde ameliyat ekibiyle hemen iletişime geçin.
Ameliyat sonrası görme ne kadar düzelir?
Retinanın anatomik olarak yerine yatması ile görmenin tamamen eski düzeyine dönmesi aynı şey değildir. Sonuç en çok makulanın ayrılıp ayrılmamasına ve ayrılık süresine bağlıdır.
- Makula ayrılmamışsa: Merkezi görmenin korunma olasılığı daha yüksektir.
- Makula ayrılmışsa: Görme genellikle iyileşir; ancak eğrilik, boyut farkı veya kalıcı netlik kaybı kalabilir.
- Uzun süreli veya komplike dekolman: Proliferatif vitreoretinopati, travma, dev yırtık veya ileri diyabet sonucu sınırlayabilir.
- Tekrar ameliyat: Retina yeniden ayrılırsa ek lazer, gaz, silikon yağı veya tekrar cerrahi gerekebilir.
Güncel hasta bilgilendirme verilerinde retina dekolmanı tedavisinin nihai olarak yaklaşık 10 hastanın 9'unda anatomik başarı sağladığı belirtilmektedir. Bununla birlikte kişinin okuyabildiği harf sayısı, merkezi görme ve görsel kalite başlangıç durumuna göre değişir.
Retina dekolmanı önlenebilir mi?
Yaşa bağlı vitreus değişimini tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak yaralanmadan korunmak, riskli gözleri takip etmek ve belirtilerde gecikmemek görme kaybını azaltabilir.
- Göz yaralanması riski olan iş ve sporlarda uygun koruyucu gözlük kullanın.
- Yüksek miyopi, lattice, önceki yırtık/dekolman veya aile öyküsü varsa önerilen damlalı retina kontrollerini yaptırın.
- Diyabetiniz varsa kan şekeri, tansiyon ve retina takibini ihmal etmeyin.
- Gözünüze darbe geldiyse yalnızca görme azaldığında değil, retina açısından da muayene olun.
- Ani uçuşma–çakma–perde belirtilerini bilin ve aynı gün başvurun.
Belirti vermeyen her lattice alanına veya retina incelmesine koruyucu lazer yapılmaz. Tedavi kararı yırtık tipi, belirtiler, diğer gözün durumu ve kişisel risklere göre verilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Retina dekolmanı ağrı yapar mı?
Çoğu retina yırtığı ve dekolmanı ağrısızdır. Ağrı yok diye beklemek görme kaybı riskini artırabilir.
Her uçuşma için acile gitmek gerekir mi?
Yıllardır değişmeden duran birkaç uçuşma sık görülebilir. Ancak yeni başlayan, sayısı hızla artan, ışık çakması veya perdeyle birlikte olan uçuşmalar aynı gün muayene edilmelidir.
Retina yırtığı damlayla iyileşir mi?
Hayır. Riskli yırtık genellikle lazer veya kriyoterapi ile çevrelenir. Dekolman gelişmişse cerrahi gerekir.
Ameliyattan sonra retina tekrar ayrılabilir mi?
Evet. Yeni yırtık, skar dokusu veya yetersiz kapanma nedeniyle tekrar dekolman gelişebilir. Bu nedenle takip ve yeni belirtilerin bildirilmesi önemlidir.
Diğer göz de risk altında mıdır?
Risk, genel topluma göre artmış olabilir. Diğer gözün periferik retinası da ayrıntılı incelenmeli ve kontrol aralığı kişisel bulgulara göre belirlenmelidir.
Gaz kabarcığının kaybolduğunu nasıl anlarım?
Kabarcık küçülürken görüşte yatay bir çizgi aşağı doğru iner; sonunda küçük bir daire gibi kalıp kaybolur. Uçuş ve anestezi güvenliği için şüphedeyseniz cerrahınızdan doğrulama alın.