Kornea Nakli (Keratoplasti)

teşhis ve tedavi

Kornea, gözün en önündeki saydam tabakadır. Şeffaflığı, şekli veya dayanıklılığı bozulduğunda görme azalabilir; bazı hastalarda ağrı, batma ve ışık hassasiyeti ortaya çıkabilir. Kornea nakli, korneanın hasarlı bölümünün ya da tamamının sağlıklı donör kornea dokusu ile değiştirilmesidir.

Özetle kornea nakli hakkında bilinmesi gerekenler

  • Her kornea hastalığında nakil gerekmez; önce mevcut diğer tedavi seçenekleri değerlendirilir.
  • Naklin tipi, korneanın hangi katmanının hastalandığına göre seçilir.
  • İyileşme süresi yapılan tekniğe göre değişir; bazı durumlarda haftalar, bazı durumlarda aylar sürebilir.
  • Kızarıklık, ağrı, ışık hassasiyeti veya görme azalması olursa erken başvuru çok önemlidir.
Kornea nakli nedir?

Kornea, gözün ön kısmındaki berrak dokudur ve ışığın doğru şekilde kırılarak retinaya ulaşmasına yardımcı olur. Bu tabaka saydamlığını kaybettiğinde, düzensiz şekil aldığında veya yapısal olarak zayıfladığında görme kalitesi bozulabilir.Kornea nakli; hastalıklı kornea dokusunun yerine sağlıklı donör kornea dokusunun yerleştirilmesidir. Her zaman tüm kornea değiştirilmez. Günümüzde birçok hastada yalnızca sorunlu katman değiştirilerek daha hedefe yönelik cerrahi yapılabilir.

- Amaç; görmeyi artırmak, ağrıyı azaltmak ve korneanın yapısını düzeltmektir.

- Bazı nakiller tam kat, bazıları ise sadece ön veya arka katmanlara yönelik olabilir.

- En uygun yöntem, korneadaki hastalığın yerine ve derinliğine göre seçilir.

Her bulanıklıkta ilk seçenek nakil değildir
Birçok hastada gözlük, kontakt lens, ilaç tedavisi, kornea çapraz bağlama, yüzey tedavileri veya başka cerrahi seçenekler ile fayda sağlanabilir. Nakil kararı, diğer seçeneklerin yeterli olmadığı ya da uygun olmadığı durumlarda değerlendirilir.Muayene sırasında korneanın hangi katmanının etkilendiği, göz içi yapıların durumu, göz tansiyonu, retina ve görme siniri gibi noktalar da dikkate alınır.

Görmeyi bozan başlıca nedenler
Keratokonus ve ileri kornea incelmeleriKornea distrofileri (örneğin Fuchs distrofisi)Kornea skarı veya kalıcı saydamlık kaybıEnfeksiyon sonrası gelişen opasite veya doku hasarıTravma sonrası kornea yapısının bozulmasıÖnceki kornea naklinin işlevini kaybetmesi

Penetran keratoplasti (PK)
Kornea dokusunun tüm katları değiştirilir. İleri derecede skar, belirgin şekil bozukluğu veya tam kat hasar olduğunda tercih edilebilir.

- Tam kat nakildir.
- Dikişler genellikle daha önemli rol oynar.
- Görmenin oturması bazı hastalarda daha uzun sürebilir.

DALK
Kornea ön ve orta katmanları değiştirilir; en içteki endotel tabakası korunur. Özellikle endotel sağlıklıysa ve problem daha çok ön katmanlardaysa düşünülebilir.

- Ön katmanlara yönelik tabakalı nakildir.
- Kendi endotelin korunması önemli avantaj sağlayabilir.
- Sıklıkla keratokonus gibi durumlarda değerlendirilir.

DMEK
Sadece en içteki çok ince tabaka, yani Descemet membranı ve endotel değiştirilir. Korneanın büyük bölümü korunur.

- Arka katmana yönelik hedefe odaklı nakildir.
- Fuchs distrofisi ve endotel yetmezliğinde sık kullanılır.
- Bazı hastalarda görme daha hızlı toparlayabilir.

Yöntem

Hangi bölüm değişir?

Sıklıkla hangi durumlarda?

Genel özellik

PK

Kornea tüm katları

İleri skar, tam kat hasar, yaygın bozulma

Tam kat nakildir; dikiş ve iyileşme süreci daha uzun olabilir.

DALK

Ön ve orta katmanlar

Keratokonus, ön stromal skarlar

Endotel korunur; problem ön katmanlardaysa uygun olabilir.

DMEK / benzeri endotel nakilleri

Arka ince tabaka (Descemet + endotel)

Fuchs distrofisi, endotel yetmezliği

Daha hedefe yöneliktir; korneanın büyük bölümü korunur.

Ameliyat öncesi değerlendirme

- Göz muayenesi, kornea haritalaması ve gerekirse ilave testler yapılır.

- Hangi nakil tipinin uygun olduğuna karar verilir.

- Kullanılan ilaçlar, sistemik hastalıklar ve daha önceki göz ameliyatları gözden geçirilir.

- Ameliyattan sonra beklenen iyileşme süreci ve damla tedavisi anlatılır.


Ameliyat günü

1. Hazırlık
Ameliyat gözü hazırlanır; çoğu hasta için lokal anestezi ve gerekirse rahatlatıcı ilaçlar kullanılır.

2. Cerrahi
Seçilen tekniğe göre korneanın sorunlu tabakası çıkarılır ve donör doku yerleştirilir.

3. Son kontrol
Doku pozisyonu, dikişler veya hava/gaz desteği kontrol edilir. Göz koruyucu ile kapatılabilir.

4. Taburculuk
Çoğu hasta aynı gün ya da kısa gözlem sonrası evine döner; kontrol randevuları planlanır.

İlk günler ve ilk haftalar
- Görme ilk günlerde bulanık olabilir; bu her zaman sorun anlamına gelmez.
- Damla tedavisi düzenli kullanılmalıdır.
- Gözü ovuşturmamak ve koruyucu gözlüğü önerildiği şekilde kullanmak önemlidir.
- Bazı ameliyatlarda yüzüstü ya da sırtüstü özel pozisyon önerileri verilebilir.

Uzun dönem takip
- Dikişli ameliyatlarda dikişlerin alınma zamanı kişiden kişiye değişebilir.
- Gözlük numarası veya astigmatizma zaman içinde değişebilir.
- Takip randevularına düzenli gitmek, olası sorunları erken yakalamak için çok önemlidir.
- Nakil sonrası görme artışı kademeli olabilir; sabırlı olmak gerekir.

Yapılması gerekenler
- Damla tedavisini tarif edildiği şekilde kullanın.
- Kontrol randevularını aksatmayın.
- Gözü darbelerden koruyun.
- Şikayet artarsa beklemeden başvurun.

Kaçınılması gerekenler
- Gözü ovuşturmak
- Doktor önermeden damla kesmek
- Kontrolleri ihmal etmek
- Yeni başlayan ağrı veya görme azalmasını önemsememek

- Red (reddedilme) atağı: Vücudun nakledilen dokuya karşı reaksiyon göstermesi
- EnfeksiyonGöz tansiyonu yükselmesi
- Dikiş sorunları veya şekil bozukluğu
- Naklin bulanıklaşması veya işlevini kaybetmesi

Gerçekçi beklenti önemlidir
Kornea nakli çok başarılı sonuçlar verebilse de her hastada aynı sonucu sağlamaz. Nihai görme düzeyi; kornea dışındaki göz yapılarının durumu, altta yatan hastalık ve iyileşme sürecine de bağlıdır.Bazı hastalarda ameliyat sonrasında gözlük, kontakt lens veya ek tedavi gerekebilir.

Şu belirtiler ortaya çıkarsa gecikmeden göz doktorunuza başvurun:
Kornea nakli sonrası erken müdahale, bazı sorunların kontrol altına alınmasında çok önemlidir.

Kızarıklık

Ağrı

Işık hassasiyeti

Görme azalması

Sıkça Sorulan Sorular

Kornea nakli herkes için uygun mudur?

Hayır. Her kornea hastalığında nakil gerekmez. Önce mevcut diğer tedavi seçenekleri değerlendirilir. En uygun yaklaşım, muayene ve tetkiklerden sonra belirlenir.

Görme düzelmesi ameliyat tipine göre değişir. Bazı tabakalı nakillerde toparlanma daha hızlı olabilir; tam kat nakillerde gözlük numarasının oturması ve görmenin netleşmesi daha uzun sürebilir.

Evet. Çoğu hastada damla tedavisi iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Özellikle steroid damlaların dozu ve süresi doktorunuz tarafından düzenlenir.

Birçok durumda erken fark edilirse tedavi şansı vardır. Bu nedenle kızarıklık, ağrı, ışık hassasiyeti veya görme azalması gibi belirtileri gecikmeden bildirmek gerekir.