KATARAKT AMELİYATINDA LENS SEÇİMİ
Hangi Göz İçi Lens Size Uygun?
Katarakt ameliyatında saydamlığını kaybetmiş doğal göz merceği çıkarılır ve yerine göz içi lensi (Intraocular Lens – IOL) yerleştirilir.
Günümüzde bu ameliyat yalnızca kataraktın temizlenmesi anlamına gelmez. Aynı zamanda ameliyat sonrasında hastanın uzağı, bilgisayar ve ara mesafeyi, yakını nasıl göreceğinin ve hangi mesafelerde gözlüğe ihtiyaç duyabileceğinin planlandığı bir refraktif cerrahi işlemidir.
Bu nedenle katarakt ameliyatında en önemli kararlardan biri göz içine yerleştirilecek lensin seçimidir.
Her hasta için tek bir “en iyi lens” yoktur.
Doğru lens; gözün anatomik ve optik özellikleri, kornea ve retina bulguları, astigmatizma, optik sinir durumu, göz yüzeyi, hastanın günlük yaşamı, mesleği, gece araç kullanımı ve gözlükten ne ölçüde bağımsız olmak istediği birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Bu nedenle doğru soru “En iyi lens hangisi?” değil, “Benim gözüm ve yaşam tarzım için en uygun lens hangisi?” olmalıdır.
MONOFOKAL GÖZ İÇİ LENSLERİ
Monofokal lensler belirli bir mesafede en iyi görmeyi sağlayacak şekilde tasarlanır. Çoğu hastada hedef ameliyat sonrasında uzağın mümkün olduğunca gözlüksüz görülmesidir.
Bu durumda televizyon izleme, dış ortam, yürüyüş ve günlük uzak mesafe aktivitelerinde gözlük ihtiyacı azalabilir. Ancak kitap, telefon veya küçük yazılar için genellikle yakın gözlüğü gerekir.
Monofokal lenslerin en önemli avantajları yüksek görüntü kalitesi, iyi kontrast duyarlılığı ve halo (ışıklarda yansıma) ile glare (ışıklarda saçılma) gibi gece görüş şikâyetlerinin çok düşük olmasıdır.
GELİŞTİRİLMİŞ MONOFOKAL LENSLER
Enhanced Monofocal veya “Monofocal Plus” olarak adlandırılan lensler, klasik monofokal lenslerin görüş alanını bir miktar genişletmek amacıyla geliştirilmiştir.
Bu lenslerde uzak görme kalitesi korunurken klasik monofokal lenslere göre bilgisayar ve ara mesafede daha iyi fonksiyonel görme sağlanabilir.
Halo (ışıklarda yansıma) ve glare (ışıklarda saçılma) düzeyi genellikle klasik monofokal lenslere yakındır. Ancak küçük yazı ve kitap okuma için yakın gözlüğü ihtiyacı çoğunlukla devam eder.
EDOF LENSLER: GENİŞ GÖRÜŞ ALANI, DÜŞÜK OPTİK YAN ETKİ
EDOF – Extended Depth of Focus, yani uzatılmış odak derinliği sağlayan göz içi lensleridir.
Bu lensler özellikle uzak ile ara mesafe arasında daha geniş ve kesintisiz bir netlik alanı oluşturmayı amaçlar.
Genellikle uzak görme çok iyi, bilgisayar/ara mesafe iyi veya çok iyi, yakın görme ise fonksiyonel ancak sınırlıdır.
EDOF lenslerin önemli özelliği, görüş alanını genişletirken multifokal ve trifokal lenslerde görülebilen halo (ışıklarda yansıma) ve glare (ışıklarda saçılma) gibi optik yan etkileri mümkün olduğunca düşük tutmalarıdır.
Özellikle güncel non-diffraktif EDOF tasarımlarında bu şikâyetler çoğu hastada oldukça azdır ve monofokal lenslere yakın düzeylerde olabilir.
EDOF lenslerin temel sınırlaması çok yakın mesafedir. Telefon birçok hastada rahat görülebilir; ancak çok küçük yazılar, uzun süreli kitap okuma veya 30–35 cm civarında hassas çalışma için yakın gözlüğü gerekebilir.
MULTİFOKAL VE TRİFOKAL LENSLER: “AKILLI LENS” NEDİR?
Halk arasında sık kullanılan “akıllı lens” ifadesi tıbbi bir lens sınıflandırması değildir. Bu ifade çoğunlukla multifokal ve özellikle trifokal göz içi lenslerini tanımlamak için kullanılır.
Trifokal lensler uzak, ara mesafe ve yakın olmak üzere üç temel görme mesafesini hedefler. Uygun hastalarda günlük yaşamın büyük bölümü gözlüksüz sürdürülebilir ve gözlük bağımlılığı belirgin şekilde azaltılabilir.
Ancak bu avantajın bazı optik karşılıkları vardır. Trifokal lens kullanan bazı hastalar özellikle geceleri halo (ışıklarda yansıma) ve glare (ışıklarda saçılma) fark edebilir.
Bu etkiler zamanla azalabilir. Beynin yeni optik sisteme uyum sağlamasına nöroadaptasyon adı verilir. Ancak her hastanın uyum düzeyi aynı değildir.
Gece yoğun araç kullanan profesyonel sürücüler, pilotlar veya gece görüş kalitesinin mesleki açıdan çok önemli olduğu kişilerde trifokal lens seçimi daha dikkatli yapılmalıdır.
HER GÖZ MULTİFOKAL VEYA TRİFOKAL LENS İÇİN UYGUN MUDUR?
Hayır.
İleri glokom, makula ve görme merkezini etkileyen retina hastalıkları, epiretinal membran, makula dejenerasyonu, belirgin kornea düzensizlikleri ve ileri veya tedavi edilmemiş göz kuruluğu gibi durumlarda kontrast ve görüntü kalitesi zaten azalmış olabilir.
Bu durumda çok odaklı bir lens beklenen kaliteli görmeyi sağlayamayabilir.
DAHA ÖNCE LAZER AMELİYATI OLMUŞ HASTALARDA LENS SEÇİMİ
Daha önce LASIK veya PRK geçirilmiş olması tek başına EDOF veya multifokal lens kullanımına engel değildir.
Ancak özellikle geçmişte yüksek miyopi veya yüksek hipermetropi düzeltilmiş gözlerde korneanın optik yapısı değişmiş olabilir. Bu nedenle korneal topografi/tomografi, gerekirse aberasyon analizi, Optical Biometry ve özel IOL calculation formulas ile daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.
EDOF MU, TRİFOKAL Mİ?
Bu lenslerden biri diğerinden mutlak olarak daha iyi değildir.
EDOF; uzak ve bilgisayar mesafesini gözlüksüz görmek isteyen, gece görüş kalitesine önem veren, halo ve glare riskini mümkün olduğunca azaltmak isteyen ve gerektiğinde yakın gözlüğünü kabul eden hastalarda öne çıkabilir.
Trifokal lensler ise uzak, ara ve yakın mesafede maksimum gözlük bağımsızlığı isteyen, belirli ölçüde halo ve glare ihtimalini kabul edebilen ve kornea, retina ile optik sinir açısından uygun gözlerde tercih edilebilir.
Son karar yalnızca hastanın isteğine göre verilmez. Hastanın beklentisi ile gözün bu beklentiyi karşılayabilecek anatomik ve optik özelliklere sahip olması birlikte gerekir.
TORİK LENS NEDİR?
Torik lensler astigmatizmayı düzeltmek amacıyla kullanılan göz içi lensleridir.
Torik kelimesi lensin uzak veya yakın görme özelliğini değil, astigmatizmayı düzeltme özelliğini tanımlar.
Bu nedenle monofokal torik, EDOF torik veya trifokal torik lensler bulunabilir.
LENS NUMARASI NASIL HESAPLANIR?
Lens tipinin seçilmesi kadar lensin dioptrik gücünün doğru hesaplanması da önemlidir.
Bu amaçla ameliyat öncesinde Optical Biometry yapılır. Gözün ön-arka uzunluğu (Axial Length), korneanın kırma gücü (Keratometry), ön kamara derinliği ve lens kalınlığı gibi parametreler ölçülür.
Bu veriler modern IOL calculation formulas kullanılarak değerlendirilir ve ameliyat sonrasında hedeflenen göz numarasına göre uygun lens gücü belirlenir.
Özellikle çok uzun veya çok kısa gözlerde, yüksek miyopi veya hipermetropide ve daha önce LASIK/PRK yapılmış gözlerde IOL hesaplaması daha karmaşık olabilir.
LENS SEÇİMİNİ ASLINDA NE BELİRLER?
Katarakt ameliyatında lens seçimi bir ürün kataloğundan lens seçmek değildir.
Gözün neye izin verdiği, hastanın neye ihtiyaç duyduğu ve hastanın hangi optik ödünü kabul ettiği birlikte değerlendirilir.
Bir hasta “Yakın için gözlük kullanabilirim ama gece görüşüm mümkün olduğunca doğal olsun.” diyebilir.
Başka bir hasta ise “Halo ve glare ihtimalini kabul ediyorum ancak mümkün olduğunca gözlüksüz yaşamak istiyorum.” diyebilir.
Doğru lens, gözün tıbbi olarak uygun olduğu seçenekler arasından hastanın yaşam tarzına ve görsel beklentilerine en uygun olan lenstir.
SONUÇ
Katarakt ameliyatında göz içi lensi seçimi, ameliyatın en önemli planlama aşamalarından biridir.
Başarılı sonuç yalnızca kaliteli veya pahalı bir lens kullanılmasına bağlı değildir.
İyi bir sonuç için doğru göz değerlendirmesi, doğru Optical Biometry, doğru IOL calculation, doğru refraktif hedef, hastanın yaşam tarzına uygun lens seçimi ve doğru cerrahi uygulama birlikte gereklidir.
Bir hasta için EDOF lens ideal olabilirken, başka bir hasta için trifokal, geliştirilmiş monofokal veya klasik monofokal lens daha doğru bir seçim olabilir.
Bu nedenle katarakt cerrahisinde amaç “En gelişmiş lensi kullanmak” değil, “o gözün özellikleri ve o kişinin yaşam tarzı için en uygun optik sistemi seçmek”tir.
BİLGİLENDİRME NOTU
Bu metin genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel tıbbi değerlendirme yerine geçmez. Göz içi lensi seçimi; ayrıntılı göz muayenesi, Optical Biometry, korneal ölçümler ve gerekli görülen durumlarda OCT ve diğer yardımcı incelemeler tamamlandıktan sonra kişiye özel olarak yapılmalıdır.
