İnsülin denildiğinde akla öncelikle diyabet tedavisi gelir. Ancak insülin aynı zamanda hücrelerin yaşamını, göçünü ve doku onarımını etkileyen bir büyüme faktörü gibi davranır. Bu nedenle çok düşük konsantrasyonlarda hazırlanan insülin göz damlaları, özellikle iyileşmeyen kornea epitel yaralarında araştırılmaktadır.
Kornea epiteli neden önemlidir?
Kornea, gözün ön kısmındaki saydam ve damarsız dokudur. En dış tabakası olan kornea epiteli, mikroorganizmalar ve yabancı maddelere karşı bariyer oluşturur; düzgün bir optik yüzey sağlayarak net görmeye katkıda bulunur. Küçük bir yüzey yarası çoğu zaman epitel hücrelerinin göçü ve çoğalmasıyla hızla kapanır.
Bununla birlikte kornea duyusunun azalması, diyabet, geçirilmiş göz cerrahileri, herpes enfeksiyonları, kimyasal yaralanmalar, ağır kuru göz, kapak kapanma bozukluğu veya kornea nakli gibi durumlarda bu iyileşme süreci aksayabilir. Defektin uygun standart tedaviye rağmen yaklaşık iki hafta içinde kapanmaması, klinik bağlama göre persistan epitel defekti (PED) olarak tanımlanır. Açık kalan epitel; enfeksiyon, kornea erimesi, delinme, skarlaşma ve kalıcı görme kaybı riskini artırabilir.
Topikal insülin nasıl etki edebilir?
Kornea epitel hücrelerinde insülin ve insülin benzeri büyüme faktörü reseptörleri bulunur. İnsülinin bu reseptörler üzerinden PI3K–Akt ve RAS–ERK gibi hücre içi sinyal yollarını uyarabildiği; hücre göçünü, çoğalmasını ve yaşamını destekleyebildiği gösterilmiştir. Laboratuvar çalışmalarında yara kenarındaki epitel hücrelerinin defekt alanına göçü hızlanmıştır. Deneysel çalışmalarda kornea sinirlerinin yenilenmesi ve duyunun iyileşmesi yönünde de bulgular vardır.
Bu biyolojik etkiler, topikal insülinin yalnızca yüzeyi ıslatan bir damla olmadığını; seçilmiş hastalarda epitel onarımını destekleyen bir rejeneratif tedavi adayı olduğunu düşündürmektedir. Bununla birlikte etki mekanizmasının tamamı ve hangi hastanın ne ölçüde yanıt vereceği henüz kesinleşmiş değildir.
Hangi kornea hastalıklarında gündeme gelebilir?
1. Nörotrofik keratopati
Neurotrophic Keratopathy (NK), kornea sinirlerinin hasarı ve kornea duyusunun azalması sonucunda epitel bütünlüğünün bozulduğu dejeneratif bir hastalıktır. Herpes enfeksiyonları, diyabet, trigeminal sinir hasarı, geçirilmiş kornea veya retina cerrahileri ve bazı topikal ilaçlar nedenler arasındadır. Hastanın ağrısının az olması hastalığın hafif olduğu anlamına gelmez; duyu kaybı nedeniyle ileri bir lezyon dahi görece sessiz seyredebilir.
Topikal insülin için bugün en anlamlı klinik kanıt, özellikle evre 2 NK’deki kalıcı epitel defekti ve seçilmiş evre 3 olgulardadır. Ancak stromal erime, incelme veya perforasyon riski varsa yalnızca damla tedavisine güvenilemez; amniyotik membran, tarsorafi, doku yapıştırıcısı veya cerrahi girişim gibi koruyucu tedaviler geciktirilmemelidir.
2. Persistan kornea epitel defekti
PED tek bir hastalık değil, farklı nedenlerin ortak sonucudur. Kornea nakli sonrası, kimyasal yaralanma, ağır oküler yüzey hastalığı, nöroparalitik durumlar ve bazı enfeksiyonların tedavisi sonrasında görülebilir. Topikal insülin, altta yatan neden kontrol altına alındıktan ve standart koruyucu tedaviler yetersiz kaldıktan sonra adjuvan seçenek olarak değerlendirilebilir.
3. Diyabetik keratopati ve cerrahi sonrası epitel iyileşmesi
Diyabette kornea sinirleri, bazal membran ve epitel hücre fonksiyonları bozulabilir. Bu nedenle cerrahi veya travma sonrası re-epitelizasyon gecikebilir. Diyabetik hastalarda vitreoretinal cerrahi sırasında oluşturulan epitel defektlerini inceleyen randomize bir çalışmada, topikal insülin grubunda yapay gözyaşı grubuna göre kapanma hızı daha yüksek bulunmuştur. Bu sonuç belirli bir cerrahi hasta grubuna aittir; her diyabet hastasının koruyucu amaçla insülin damlası kullanması gerektiği anlamına gelmez.
4. Kuru göz ve tekrarlayan kornea erozyonu
Küçük klinik çalışmalar, diyabete eşlik eden kuru göz ve recurrent corneal erosion olgularında olası yarar bildirmiştir. Ancak kuru göz hastalığında hasta yakınmaları, kornea boyanması ve gözyaşı parametrelerine ilişkin sonuçlar tutarlı değildir. Bu nedenle topikal insülin, rutin kuru göz tedavisinin yerini alan standart bir uygulama değildir.
Bilimsel kanıt ne düzeyde?
2024 yılında yayımlanan sistematik derleme, nörotrofik kökenli epitel defektleriyle ilgili 16 çalışmayı değerlendirmiş ve çoğu seride tam re-epitelizasyon bildirildiğini belirtmiştir. Bununla birlikte çalışmalar; hasta sayısı, hastalık nedeni, insülin konsantrasyonu, taşıyıcı solüsyon, kullanım sıklığı ve izlem süresi bakımından belirgin biçimde heterojendir. Bu nedenle tek bir başarı yüzdesini bütün hastalara uygulamak doğru değildir.
Diyabetik hastalarda vitreoretinal cerrahi sonrası epitel defektlerini inceleyen çift-kör randomize çalışmada 38 göz değerlendirilmiş; topikal insülinle ortalama yara kapanma hızı yapay gözyaşına göre daha yüksek bulunmuş ve belirgin advers olay bildirilmemiştir. Refrakter PED olgularını kapsayan retrospektif karşılaştırmada ise topikal insülinle epitelizasyon oranı ve süresi otolog seruma göre daha iyi raporlanmıştır; ancak çalışma randomize değildir ve bu durum sonuçların yorumlanmasında önemlidir.
2025 tarihli 22 olguluk prospektif pilot çalışmada, standart tedaviye dirençli PED’lerin %77,2’si bir ay içinde, %86’sı altı hafta içinde kapanmıştır. Bu veriler klinik açıdan umut vericidir; ancak büyük, çok merkezli randomize çalışmalar ve uzun dönem güvenlik verileri tamamlanmadan topikal insülini bütün PED’lerde yerleşik birinci basamak tedavi olarak tanımlamak erkendir.
Kısa sonuç: Kanıt, özellikle NK ile ilişkili PED ve seçilmiş refrakter epitel defektlerinde klinik olarak anlamlı bir yarar olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte tedavi protokolü henüz uluslararası ölçekte standardize değildir; optimum konsantrasyon, doz sıklığı, taşıyıcı solüsyon ve tedavi süresi hastalığa göre değişebilir.
Damla nasıl hazırlanır ve uygulanır?
Çalışmalarda farklı preparatlar kullanılmış olmakla birlikte sık incelenen formülasyonlardan biri 1 IU/mL regular insulin içeren steril göz damlasıdır. Bazı çalışmalarda 0,5 IU/doz gibi farklı rejimler de kullanılmıştır. Bu rakamlar hastanın kendi reçetesini oluşturması için verilmemektedir; uygulanacak konsantrasyon ve damlatma sıklığı göz hekiminin değerlendirmesine göre belirlenir.
Topikal insülin genellikle hastane veya yetkin bir eczane tarafından aseptik koşullarda hazırlanır. 2024 tarihli bir stabilite çalışmasında, izotonik salinle hazırlanan 1 IU/mL formülasyonun 2–8 °C’de 28 güne kadar insülin etkinliğini kabul edilebilir aralıkta koruduğu bildirilmiştir. Ancak son kullanma süresi; kullanılan insülin, taşıyıcı, şişe, sterilite yöntemi ve yerel eczacılık protokolüne bağlıdır. Bu nedenle hastaya verilen etiket ve saklama talimatı esas alınmalıdır.
Yan etkiler ve izlem
Yayımlanan küçük klinik serilerde topikal insülin genellikle iyi tolere edilmiştir. Geçici yanma, batma, kızarıklık veya irritasyon görülebilir. Düşük konsantrasyonda göze uygulanan insülinin kan şekerini anlamlı biçimde düşürdüğüne ilişkin güçlü bir klinik sinyal bulunmamakla birlikte, diyabetli ve özellikle hipoglisemi riski yüksek hastalarda sistemik durumun bilinmesi ve olağandışı yakınmaların bildirilmesi uygundur.
Pratikte daha önemli riskler; steril olmayan hazırlamaya bağlı enfeksiyon, yanlış konsantrasyon, uygun olmayan saklama sonucunda etkinlik kaybı ve insülin başlanırken altta yatan enfeksiyon veya kornea erimesinin gözden kaçırılmasıdır. Tedavi sırasında defekt alanı fluorescein ile boyanarak slit-lamp fotoğrafları üzerinden seri biçimde ölçülmeli; stromal incelme, infiltrasyon, ön kamara reaksiyonu ve kornea duyusu izlenmelidir.
Ağrı artışı, ani görme azalması, belirgin kızarıklık, ışık hassasiyeti, akıntı veya korneada beyaz leke gelişirse planlanan kontrol tarihi beklenmeden göz hekimine başvurulmalıdır. Nörotrofik keratopatide ağrı az olabileceğinden, şikâyet olmaması kontrol gereksinimini ortadan kaldırmaz.
Sık sorulan sorular
Bu damla yalnızca diyabet hastalarına mı verilir?
Hayır. Tedavinin amacı kan şekerini düzenlemek değil, kornea epitelinin iyileşmesini desteklemektir. Diyabeti olmayan seçilmiş NK veya PED hastalarında da kullanılabilir.
Hazır olarak eczaneden alınabilir mi?
Genellikle hayır. Preparat çoğu yerde kişiye özel ve steril olarak hazırlanır. Reçete, konsantrasyon, taşıyıcı solüsyon, saklama sıcaklığı ve kullanım süresi hekim–eczacı koordinasyonuyla belirlenmelidir.
Otolog serum veya cenegermin yerine geçer mi?
Her hastada doğrudan birbirinin yerine geçen tedaviler değildir. Seçim; NK evresi, defektin büyüklüğü ve derinliği, kornea duyusu, enfeksiyon riski, önceki tedavilere yanıt, erişilebilirlik ve maliyet gibi değişkenlere göre yapılır. Bazı olgularda ardışık veya kombine tedavi gerekebilir.
İyileşme ne kadar sürer?
Küçük defektler günler içinde küçülebilir; geniş, derin veya uzun süredir devam eden defektlerin kapanması haftalar sürebilir. İlk günlerde objektif küçülme görülmüyorsa tanı, damla uyumu, toksisite, enfeksiyon, limbal stem cell deficiency ve kapak mekaniği yeniden değerlendirilmelidir.
Sonuç
Topikal insülin, özellikle nörotrofik keratopatiye bağlı ve standart tedaviye dirençli kornea epitel defektlerinde düşük maliyetli, erişilebilir ve biyolojik açıdan rasyonel bir rejeneratif tedavi seçeneği olarak öne çıkmaktadır. Mevcut çalışmalar epitel kapanmasını hızlandırabileceğini ve çoğu hastada iyi tolere edildiğini düşündürmektedir. Bununla birlikte tedavi hâlen endikasyon dışıdır; protokoller standardize edilmemiştir ve geniş ölçekli randomize çalışmalara ihtiyaç vardır. Başarının anahtarı, doğru hasta seçimi, steril farmasötik hazırlama, altta yatan nedenin eş zamanlı tedavisi ve yakın objektif takipten oluşur.
Tıbbi bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Kornea epitel defekti acil değerlendirme gerektirebilir. Tedavi kararı yalnızca göz muayenesi sonrasında verilmelidir.
Önemli: Topikal insülin, standart bir hazır göz damlası değildir ve kornea hastalıklarında kullanımı çoğu ülkede endikasyon dışıdır (off-label). Tedavi yalnızca kornea hastalıkları konusunda deneyimli bir göz hekimi tarafından, steril koşullarda hazırlanan bir formülasyonla ve düzenli biyomikroskopik takip altında uygulanmalıdır. Enjeksiyon için üretilmiş insülinin evde sulandırılarak göze damlatılması güvenli değildir.
Seçilmiş bilimsel kaynaklar
- Wouters C, Saelens I, Delbeke H. Topical Insulin for Neurotrophic-Related Epithelial Defects: Where Do We Stand? A Systematic Review. Journal of Current Ophthalmology. 2024. PubMed
- Dasrilsyah AM, et al. Randomized Clinical Trial of Topical Insulin Versus Artificial Tears for Healing Rates of Iatrogenic Corneal Epithelial Defects Induced During Vitreoretinal Surgery in Diabetics. Cornea. 2023. PubMed
- Díaz-Valle D, et al. Comparison of the efficacy of topical insulin with autologous serum eye drops in persistent epithelial defects of the cornea. Acta Ophthalmologica. 2022. PubMed
- Vicario-de-la-Torre M, et al. Topical Insulin Eye Drops: Stability and Safety of Two Compounded Formulations for Treating Persistent Corneal Epithelial Defects. Pharmaceutics. 2024. PubMed
- Jain P, et al. Management of refractory persistent epithelial defect treatment with topical insulin: An Indian pilot study. Indian Journal of Ophthalmology. 2025. PubMed
- Shanley LJ, et al. Insulin, not leptin, promotes in vitro cell migration to heal monolayer wounds in human corneal epithelium. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2004. PubMed
